Της Κατερίνας Βλασσοπούλου
Βρισκόμαστε σε μια εποχή δύσκολη, με κοινωνικοοικονομικά αδιέξοδα στα περισσότερα νοικοκυριά. Υπάρχουν όμως και οι συμπολίτες μας που προσπαθούν να βγουν από τα αδιέξοδα, εργάζονται πέραν του 8ώρου καθημερινά χωρίς ρεπό και αναπτύσσουν ιδέες και νέες επιχειρήσεις.
Υπάρχουν στιγμές που ο πολίτης δεν ζητά κάτι παράλογο. Δεν ζητά χάρη, δεν ζητά εξαίρεση, δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά απλώς να εξυπηρετηθεί. Με άλλα λόγια, ζητά αυτό που σε μια λειτουργική δημόσια διοίκηση θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: μια καθαρή, επίσημη και ανθρώπινη διαδικασία.
Στην πράξη, όμως, ο πολίτης συχνά βρίσκεται απέναντι σε έναν λαβύρινθο. Μια αίτηση εγκρίνεται, μια επόμενη ενέργεια γίνεται δεκτή και ξαφνικά εμφανίζεται μια αρνητική ενημέρωση, με καθυστέρηση πολλών μηνών. Ο Κώδικας Διοικητικών Διαδικασιών παρόλο που περιγράφει διαδικασίες φαίνεται πως έχει κρυφτεί στα συρτάρια των Διοικητών. Όταν μία Διοίκηση δεν ακολουθεί τις προβλεπόμενες διαδικασίες που μάλιστα απαιτεί από τους πολίτες, τότε δεν ταλαιπωρεί απλώς. Αποδυναμώνει τον ίδιο τον πολίτη. Γιατί ο πολίτης έχει υποχρεώσεις, προθεσμίες, έξοδα, δεσμεύσεις και ευθύνη.
Η δημόσια υπηρεσία, όμως, έχει κάτι εξίσου σημαντικό: υποχρέωση διαφάνειας, αιτιολόγησης και σεβασμού στη διαδικασία. Δεν μπορεί ο πολίτης να καλείται να είναι απολύτως συνεπής, ενώ η υπηρεσία να απαντά αργά, αόριστα ή αποσπασματικά. Δεν μπορεί μια διοικητική υπόθεση να μετατρέπεται σε παιχνίδι αντοχής, όπου όποιος αντέξει περισσότερη αβεβαιότητα θεωρείται και πιο «υπομονετικός».
Το έτος 2025 αποτέλεσε έτος-ρεκόρ καταγγελιών μέσω του Συνήγορου του Πολίτη, καθώς οι αναφορές των πολιτών ξεπέρασαν το φράγμα των 20.000 για πρώτη φορά στην ιστορία της Αρχής. Η αύξηση αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά αντικατοπτρίζει την οξύτητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι της χώρας στις συναλλαγές τους με φορείς κοινωνικής προστασίας όπως και η ΔΥΠΑ, η μετεξέλιξη του ΟΑΕΔ μέσω του νόμου 4921/2022, γνωστού ως «Δουλειές Ξανά». Στόχος ήταν να αποτελέσει μια ριζική αλλαγή στη φιλοσοφία της απασχόλησης στην Ελλάδα. Οι καταγγελίες προς ΔΥΠΑ αφορούν την ποιότητα των δημόσιων υποδομών, την καθυστέρηση στη διεκπεραίωση υποθέσεων και την έλλειψη διαφάνειας.
Ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει ότι οι διαχρονικές ελλείψεις στον προγραμματισμό και η θεσμική ανοχή σε αυθαίρετες δράσεις στελεχών της διοίκησης έχουν εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων των υφιστάμενων δομών. Ειδικά για τη ΔΥΠΑ, η Αρχή έχει καταγράψει περιπτώσεις όπου η διοίκηση αρνείται να συμμορφωθεί με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, εμμένοντας σε τυπολατρικές ερμηνείες του νόμου που βλάπτουν τους πολίτες.
Τι περιγράφεται εδώ; Όχι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ένα γνώριμο μοτίβο: ο πολίτης προσπαθεί να σταθεί όρθιος, να εργαστεί, να δημιουργήσει, να τηρήσει τους κανόνες — και απέναντί του συναντά μια υπηρεσία που συχνά απαντά αργά, αόριστα ή καθόλου.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι προσωπικό. Είναι βαθιά δημόσιο: θέλουμε υπηρεσίες που στηρίζουν τον πολίτη ή υπηρεσίες που τον εκπαιδεύουν στην αναμονή;
Μιλάμε συχνά για ψηφιακό κράτος, πλατφόρμες, κωδικούς, πρωτόκολλα, αξιολόγηση και αριστεία. Όμως η πραγματική αριστεία μιας δημόσιας υπηρεσίας δεν φαίνεται στην πλατφόρμα. Φαίνεται στην απάντηση. Στην καθαρή διαδικασία. Στην ευθύνη. Στον σεβασμό προς τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τον αριθμό φακέλου.
O πολίτης δεν είναι υπόθεση σε εκκρεμότητα. Είναι άνθρωπος με εργασία, έξοδα, αγωνία, σχέδια και δικαιώματα. Η Δημόσια Υπηρεσία δεν μπορεί να μετατρέπεται σε Δημόσια Υπομονή. Οφείλει να είναι δημόσια ευθύνη, δημόσια λογοδοσία και πραγματική εξυπηρέτηση.
