Την ανάγκη επιτάχυνσης της ανακύκλωσης, ενίσχυσης των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ) και εφαρμογής του συστήματος «Πληρώνω Όσο Πετάω» ανέδειξε ο αντιπρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), καθηγητής Κωνσταντίνος Αραβώσης, κατά την παρέμβασή του στο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), την 1η Οκτωβρίου 2026.
Ο κ. Αραβώσης παρουσίασε τις πρωτοβουλίες της ΡΑΑΕΥ για τη βελτίωση της λειτουργίας των ΦΟΔΣΑ, την αξιολόγηση των επιδόσεών τους, την εφαρμογή οικονομικών κινήτρων στην ανακύκλωση και τη συμμετοχή των πολιτών στον έλεγχο της διαχείρισης αποβλήτων.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη δημιουργία υποδομών, η Ελλάδα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τους ευρωπαϊκούς στόχους ανακύκλωσης και περιορισμού της ταφής.
Ανακύκλωση στο 20% και ταφή στο 80% – Η μεγάλη απόσταση από τους στόχους
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ υπογράμμισε ότι η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.
Όπως ανέφερε, έχουν κατασκευαστεί υποδομές που δεν υπήρχαν τα προηγούμενα χρόνια, ωστόσο οι επιδόσεις της ανακύκλωσης παραμένουν ιδιαίτερα χαμηλές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε:
- Η ανακύκλωση βρίσκεται περίπου στο 20%, έναντι στόχου 65%.
- Περίπου το 80% των αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή, γεγονός που αναδεικνύει τη μεγάλη ανάγκη εκτροπής αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικής ταφής.
Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της ανακύκλωσης, την αποτελεσματικότερη λειτουργία των υποδομών και την εφαρμογή νέων εργαλείων διαχείρισης.
Πιστοποιήθηκαν και οι 14 ΦΟΔΣΑ – Το πρόβλημα της υποστελέχωσης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Αραβώσης στην πιστοποίηση των ΦΟΔΣΑ από τη ΡΑΑΕΥ, η οποία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την οργανωτική και οικονομική επάρκειά τους.
Όπως εξήγησε, κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής της διαδικασίας πιστοποιήθηκαν 13 από τους 14 ΦΟΔΣΑ, ενώ κατά τον δεύτερο χρόνο ολοκληρώθηκε η πιστοποίηση και των 14.
Η διαδικασία δεν περιορίστηκε σε έναν τυπικό έλεγχο, αλλά ανέδειξε σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία των φορέων.
Χαρακτηριστικά, διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν ΦΟΔΣΑ οι οποίοι διαχειρίζονταν επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, διαθέτοντας μόλις τρεις ή τέσσερις εργαζομένους.
Μέσα από τη διαδικασία πιστοποίησης επιδιώχθηκε η ενίσχυση της στελέχωσής τους, με στόχο τουλάχιστον 11 εργαζομένους ανά φορέα, αριθμό που ο ίδιος χαρακτήρισε και πάλι περιορισμένο σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες.
Η πιστοποίηση βασίστηκε σε τρεις κύριους άξονες:
- Οργανωτική δομή και επαρκής στελέχωση.
- Οικονομική βιωσιμότητα.
- Παρακολούθηση και αξιολόγηση δεικτών απόδοσης.
Έρχεται η πρώτη δημόσια έκθεση αξιολόγησης των ΦΟΔΣΑ
Μία από τις σημαντικότερες ανακοινώσεις της παρέμβασης αφορά την προετοιμασία της πρώτης συγκεντρωτικής έκθεσης δεικτών απόδοσης των ΦΟΔΣΑ.
Η ΡΑΑΕΥ συγκεντρώνει πλέον ποιοτικούς και ποσοτικούς δείκτες για τα επιμέρους ρεύματα στερεών αποβλήτων, με σκοπό να καταγράφεται με ενιαίο τρόπο η αποτελεσματικότητα κάθε φορέα.
Η έκθεση, σύμφωνα με τον κ. Αραβώση, αναμένεται να δημοσιοποιηθεί εντός ενός έως δύο μηνών από την ημερομηνία του συνεδρίου.
Για πρώτη φορά θα υπάρχει μια συγκριτική εικόνα των επιδόσεων των ΦΟΔΣΑ, η οποία θα επιτρέπει την παρακολούθηση της προόδου τους σε ετήσια βάση.
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ αναγνώρισε ότι σήμερα υπάρχουν αποκλίσεις στον τρόπο υπολογισμού των δεικτών. Για παράδειγμα, ορισμένοι φορείς συμπεριλαμβάνουν συγκεκριμένες ποσότητες αποβλήτων στους υπολογισμούς της ανακύκλωσης, ενώ άλλοι όχι.
Για τον λόγο αυτό προωθείται η ομογενοποίηση των δεδομένων, ώστε οι συγκρίσεις να είναι αξιόπιστες.
Μακροπρόθεσμος στόχος της Αρχής είναι η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών για την παρακολούθηση των επιδόσεων σε πραγματικό χρόνο.
Τα σχετικά στοιχεία προβλέπεται να είναι δημόσια προσβάσιμα, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Νέος οδηγός για 20 προβλήματα λειτουργίας των ΦΟΔΣΑ
Ο κ. Αραβώσης ανακοίνωσε επίσης την προετοιμασία επικαιροποιημένου οδηγού επιχειρησιακής λειτουργίας των ΦΟΔΣΑ.
Στον οδηγό θα καταγράφονται 20 βασικά προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στη λειτουργία των φορέων, συνοδευόμενα από συγκεκριμένες προτάσεις αντιμετώπισης.
Οι προτάσεις δεν θα απευθύνονται αποκλειστικά στους ΦΟΔΣΑ, αλλά και στα συναρμόδια υπουργεία, καθώς αρκετές δυσλειτουργίες απαιτούν θεσμικές ή διοικητικές παρεμβάσεις.
Στόχος είναι η βελτίωση της λειτουργίας των εγκαταστάσεων επεξεργασίας και η συνολική αύξηση της αποτελεσματικότητας του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων.
«Πληρώνω Όσο Πετάω»: Νέος οδηγός εφαρμογής για τους Δήμους
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ στην εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω Όσο Πετάω» (Pay As You Throw – PAYT).
Πρόκειται για ένα μοντέλο οικονομικής διαχείρισης των απορριμμάτων, σύμφωνα με το οποίο η επιβάρυνση των χρηστών συνδέεται με την ποσότητα των αποβλήτων που παράγουν, δημιουργώντας κίνητρα για πρόληψη, διαλογή στην πηγή και ανακύκλωση.
Ο κ. Αραβώσης υπενθύμισε ότι η ΕΕΔΣΑ είχε διατυπώσει προτάσεις για το συγκεκριμένο σύστημα ήδη από το 2012, επισημαίνοντας ότι χρειάστηκαν περίπου 15 χρόνια για να αρχίσει να προχωρά η εφαρμογή του.
Η ΡΑΑΕΥ προετοιμάζει ειδικό οδηγό για τους Δήμους και τους ΦΟΔΣΑ, ο οποίος αναμένεται να εκδοθεί εντός δύο μηνών.
Σκοπός του οδηγού είναι να παρέχει πρακτικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή του συστήματος, ώστε οι δημοτικές αρχές να γνωρίζουν τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσουν.
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ διατύπωσε μάλιστα την εκτίμηση ότι το «Πληρώνω Όσο Πετάω» αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για τη βελτίωση των επιδόσεων ανακύκλωσης στην Ελλάδα.
Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Δήμους, καθώς η εφαρμογή του συστήματος συνδέεται με αλλαγές στην οργάνωση της αποκομιδής, στη μέτρηση των παραγόμενων αποβλήτων και στη διαμόρφωση οικονομικών κινήτρων για τους δημότες.
Ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων – Οι παρεμβάσεις της ΡΑΑΕΥ
Ο κ. Αραβώσης αναφέρθηκε και στην ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί αναγκαίο εργαλείο για την επίτευξη των στόχων εκτροπής από την ταφή.
Όπως ανέφερε, η ΡΑΑΕΥ έχει ήδη καταθέσει προτάσεις στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στο πλαίσιο της σχετικής διαβούλευσης.
Παράλληλα, έχει εκπονήσει οδηγό για τον προσδιορισμό του οργανικού κλάσματος των στερεών αποβλήτων, στοιχείο που επηρεάζει την οικονομική αξιολόγηση των επενδύσεων ενεργειακής αξιοποίησης.
Το βιογενές μέρος των αποβλήτων μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αναγνωρίζεται ως ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, γεγονός που επηρεάζει το χρηματοδοτικό και οικονομικό μοντέλο των σχετικών εγκαταστάσεων.
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ υποστήριξε ότι η σαφής αποτύπωση αυτών των χαρακτηριστικών μπορεί να συμβάλει στη χρηματοδοτική βιωσιμότητα των επενδύσεων.
Circular Economy Act: Έρχονται μεγάλες αλλαγές στην ευρωπαϊκή αγορά αποβλήτων
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφιερώθηκε στη νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Circular Economy Act.
Ο κ. Αραβώσης ανέφερε ότι η ΡΑΑΕΥ ανέλαβε πρωτοβουλία δημόσιας διαβούλευσης με ελληνικούς φορείς, συγκέντρωσε τις απόψεις τους και τις απέστειλε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προκειμένου να ληφθούν υπόψη κατά τη διαμόρφωση του νέου πλαισίου.
Σύμφωνα με την παρουσίασή του, οι βασικές κατευθύνσεις των αλλαγών περιλαμβάνουν:
- Ενίσχυση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού για τα προϊόντα σε όλο τον κύκλο ζωής τους.
- Μεγαλύτερη έμφαση στον σχεδιασμό προϊόντων με κριτήρια κυκλικότητας.
- Αξιοποίηση ψηφιακών διαβατηρίων προϊόντων για την παρακολούθηση των χαρακτηριστικών τους.
- Ανάπτυξη μιας πραγματικής ευρωπαϊκής αγοράς δευτερογενών υλικών και προϊόντων ανακύκλωσης.
Ιδιαίτερα στο τελευταίο σημείο, ο κ. Αραβώσης υπογράμμισε ότι η απουσία μιας επαρκώς ανεπτυγμένης αγοράς για τα ανακυκλωμένα υλικά αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στην κυκλική οικονομία.
Η δημιουργία ζήτησης για δευτερογενείς πρώτες ύλες θεωρείται κρίσιμη, καθώς η συλλογή και επεξεργασία ανακυκλώσιμων υλικών δεν αρκεί από μόνη της εάν δεν υπάρχει αγορά για την αξιοποίησή τους.
Κατά την εκτίμηση που διατύπωσε στο συνέδριο, η ευρωπαϊκή πρόταση αναμένεται να διαμορφωθεί έως το τέλος του 2026.
Νέα δυνατότητα καταγγελιών από πολίτες για προβλήματα στη διαχείριση αποβλήτων
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ παρουσίασε επίσης πρωτοβουλία ηλεκτρονικής υποβολής αναφορών και καταγγελιών από πολίτες.
Η δυνατότητα αυτή επικεντρώνεται σε τέσσερις συγκεκριμένες κατηγορίες προβλημάτων:
- Συλλογή ανακυκλώσιμων υλικών μαζί με σύμμεικτα απορρίμματα.
- Ανεξέλεγκτη απόρριψη αποβλήτων και δημιουργία μικρών παράνομων χωματερών.
- Ανεξέλεγκτη καύση απορριμμάτων.
- Πλημμελής λειτουργία εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων.
Ο κ. Αραβώσης στάθηκε ιδιαίτερα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ανακυκλώσιμα υλικά συλλέγονται μαζί με σύμμεικτα απορρίμματα.
Όπως σημείωσε, ακόμη και όταν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις, η πρακτική αυτή προκαλεί σοβαρό πλήγμα στην εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στο σύστημα ανακύκλωσης.
Όταν οι πολίτες θεωρούν ότι τα υλικά που διαχωρίζουν καταλήγουν τελικά μαζί με τα υπόλοιπα απορρίμματα, αποθαρρύνονται από τη συμμετοχή τους.
Η ΡΑΑΕΥ επιδιώκει, μέσω των αναφορών, να ενισχύσει τον κοινωνικό έλεγχο και να συμβάλει στην αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων.
Οι νέες προκλήσεις για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Οι ανακοινώσεις του αντιπροέδρου της ΡΑΑΕΥ αναδεικνύουν μια σειρά αλλαγών που θα επηρεάσουν άμεσα τη λειτουργία των Δήμων και των ΦΟΔΣΑ τα επόμενα χρόνια.
Η δημόσια αξιολόγηση των επιδόσεων των φορέων διαχείρισης, η εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω», η βελτίωση της στελέχωσης και η ενίσχυση της λογοδοσίας διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο απαιτήσεων για την Αυτοδιοίκηση.
Ταυτόχρονα, η συζήτηση για την ενεργειακή αξιοποίηση των αποβλήτων και οι αλλαγές που προωθούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθιστούν αναγκαίο έναν συνολικό σχεδιασμό, με σαφείς προτεραιότητες και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Το κρίσιμο ζητούμενο για τους Δήμους είναι να μετατραπούν οι νέες θεσμικές πρωτοβουλίες σε εφαρμόσιμες πολιτικές, με επαρκή χρηματοδότηση, κατάλληλο προσωπικό, αξιόπιστα στοιχεία και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Η παρέμβαση του Κωνσταντίνου Αραβώση ανέδειξε ότι η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί μόνο από την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων, αλλά κυρίως από την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας τους, την αύξηση της ανακύκλωσης και τη δυνατότητα των Δήμων να εφαρμόσουν στην πράξη τις αρχές της κυκλικής οικονομίας.
Δείτε εδώ το video στην 1 ώρα και 17 λεπτά
https://www.youtube.com/live/HhG5pqhyDOk?si=91sxQ_n3SzNjE-_X

