11 Νοεμβρίου 2026
Του Μάκη Κοψίδη
Υπεύθυνου του Γραφείου Τύπου ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ
Δεν πρόκειται για ένα απλό νομοθετικό λάθος. Δεν πρόκειται για μια ατυχή στιγμή ή για μια αστοχία της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας. Πρόκειται για μια σειρά συνειδητών νομοθετικών επιλογών της κυβέρνησης Τσίπρα, με σοβαρότατες συνέπειες στην απονομή της Δικαιοσύνης, στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και, κυρίως, στην προστασία των ανηλίκων.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο επιβαρυντικό: ο Αλέξης Τσίπρας είχε προειδοποιηθεί.
Ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Σταύρος Κοντονής, έχει αποκαλύψει ότι προειδοποίησε προσωπικά τον τότε πρωθυπουργό για προβληματικές διατάξεις του νέου Ποινικού Κώδικα, λέγοντάς του χαρακτηριστικά: «Αν πάμε στη Βουλή με αυτά, θα μας πάρουν με τις πέτρες».
Κι όμως, η κυβέρνηση προχώρησε.
Αυτό δεν λέγεται ολίσθημα. Είναι μια πολιτική επιλογή που έγινε παρά τις προειδοποιήσεις και για την οποία ο τότε πρωθυπουργός οφείλει να αναλάβει ακέραια την ευθύνη.
Η υποβάθμιση της προστασίας των ανηλίκων
Με τον Ν. 4619/2019, που ψηφίστηκε τον Ιούνιο του 2019 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου, η κυβέρνηση Τσίπρα τροποποίησε το άρθρο 351Α του Ποινικού Κώδικα, που αφορά τη γενετήσια πράξη με ανήλικο έναντι αμοιβής.
Η αλλαγή δεν ήταν αμελητέα. Για πράξεις σε βάρος ανηλίκων ηλικίας από 14 έως κάτω των 15 ετών, η κακουργηματική αντιμετώπιση που ίσχυε προηγουμένως αντικαταστάθηκε από ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών ετών και χρηματική ποινή. Η πράξη υποβαθμίστηκε από κακούργημα σε πλημμέλημα.
Ας αναρωτηθεί, λοιπόν, η κοινωνία: Με ποια λογική μια τόσο σοβαρή πράξη σε βάρος ενός ανηλίκου αντιμετωπίστηκε με ηπιότερο ποινικό χαρακτηρισμό;
Ακόμη πιο σοβαρή ήταν η αλλαγή στο καθεστώς παραγραφής.
Με την τροποποίηση του άρθρου 113, η ειδική αναστολή της παραγραφής μέχρι την ενηλικίωση του θύματος περιορίστηκε στα κακουργήματα. Τα πλημμελήματα σε βάρος ανηλίκων αποκλείστηκαν από αυτή την προστασία.
Και η αιτιολογική έκθεση του νόμου; Επικαλέστηκε τη «μικρή απαξία» των πλημμελημάτων για να δικαιολογήσει αυτή την επιλογή.
Ναι, έτσι ακριβώς. Η Πολιτεία, μέσω της νομοθετικής αυτής επιλογής, αντιμετώπισε ως μικρότερης απαξίας τα πλημμελήματα ακόμη και όταν είχαν τελεστεί σε βάρος ανηλίκων.
Πρόκειται για μια αντίληψη που γεννά βαθύτατα ερωτήματα για την προτεραιότητα που δόθηκε στην προστασία των παιδιών.
Η υπόθεση Νίκου Γεωργιάδη: Όταν οι αλλαγές στην παραγραφή λειτούργησαν υπέρ του
Η υπόθεση του πρώην βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Νίκου Γεωργιάδη ανέδειξε με χαρακτηριστικό τρόπο τις συνέπειες του νέου καθεστώτος.
Η υπόθεση αφορούσε περιστατικά του 2010 στη Μολδαβία, σε βάρος ανηλίκων άνω των 15 ετών. Δεν αφορούσε την ηλικιακή κατηγορία του άρθρου 351Α που προαναφέρθηκε, αλλά τις συνέπειες των αλλαγών στο καθεστώς παραγραφής.
Στις 26 Φεβρουαρίου 2019, ο Νίκος Γεωργιάδης καταδικάστηκε πρωτοδίκως σε φυλάκιση 28 μηνών με αναστολή και χρηματική ποινή 20.000 ευρώ.
Στις 2 Δεκεμβρίου 2019, όμως, το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων έκανε δεκτή την ένσταση παραγραφής και έπαυσε την ποινική δίωξη.
Οι νέες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα του 2019, με τον περιορισμό της ειδικής αναστολής της παραγραφής για αδικήματα σε βάρος ανηλίκων, δημιούργησαν ένα ευνοϊκότερο καθεστώς για τους κατηγορουμένους. Σε συνδυασμό με την υποχρεωτική εφαρμογή του ευμενέστερου νόμου, σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ποινικού Κώδικα, η μεταβολή αυτή λειτούργησε υπέρ του Νίκου Γεωργιάδη, οδηγώντας στην αποδοχή της ένστασης παραγραφής και στην παύση της ποινικής δίωξης.
Δεν επρόκειτο για αθώωση επί της ουσίας. Η ποινική δίωξη έπαυσε λόγω παραγραφής, με την εφαρμογή του νέου, ευμενέστερου νομοθετικού πλαισίου.
Η εισαγγελέας της έδρας είχε επισημάνει χαρακτηριστικά:
«Δυστυχώς, θα πρέπει να γίνει δεκτή η ένσταση παραγραφής. Ο δικαστής είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει το νόμο, ακόμα και αν προκαλείται στους πολίτες το ερώτημα πώς μπορεί με το νέο Ποινικό Κώδικα να θεωρεί ήσσονος σημασίας και να παραγράφει όλα τα πλημμελήματα, ακόμα και αυτά που έχουν τελεστεί σε βάρος ανηλίκων».
Η χρονική αλληλουχία είναι αποκαλυπτική. Ο Ποινικός Κώδικας της κυβέρνησης Τσίπρα τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2019. Πέντε μήνες αργότερα, στις 2 Δεκεμβρίου, η ποινική δίωξη στην υπόθεση Γεωργιάδη έπαυσε λόγω παραγραφής, με εφαρμογή του ευμενέστερου νομοθετικού πλαισίου.
Αυτή είναι μια πραγματική δικαστική εξέλιξη. Και ο Αλέξης Τσίπρας δεν μπορεί να προσποιείται ότι δεν γνωρίζει τις συνέπειες των νομοθετικών επιλογών της κυβέρνησής του.
Δεν ήταν μόνο τα αδικήματα σε βάρος ανηλίκων
Σοβαρά προβλήματα προέκυψαν και στο πεδίο της καταπολέμησης της διαφθοράς.
Με τη διατύπωση του άρθρου 236 στον Ποινικό Κώδικα του 2019, η ενεργητική δωροδοκία υπαλλήλου, ακόμη και όταν συνδεόταν με πράξη αντίθετη στα καθήκοντά του, υποβαθμίστηκε ως προς την ποινική της αντιμετώπιση.
Η αυστηρότερη κακουργηματική αντιμετώπιση επανήλθε με τον Ν. 4637/2019, λίγους μήνες αργότερα.
Η ίδια η ανάγκη αυτής της νομοθετικής αποκατάστασης γεννά ένα αμείλικτο ερώτημα: Γιατί ψηφίστηκε εξαρχής μια ρύθμιση που αποδυνάμωνε την αντιμετώπιση της δωροδοκίας;
Και εδώ η προειδοποίηση Κοντονή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης έχει διευκρινίσει ότι οι επισημάνσεις του αφορούσαν κυρίως τις διατάξεις για τη δωροδοκία και την εγκληματική οργάνωση.
Δηλαδή, η κυβέρνηση είχε προειδοποιηθεί για σοβαρά προβλήματα και επέλεξε να προχωρήσει.
Οι ευθύνες δεν μεταβιβάζονται σε επιτροπές
Όταν οι αντιδράσεις κορυφώθηκαν, ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να επικαλεστεί τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή που επεξεργάστηκε τον Ποινικό Κώδικα.
Μια βολική υπεκφυγή.
Οι νομοπαρασκευαστικές επιτροπές εισηγούνται. Οι κυβερνήσεις αποφασίζουν. Οι πρωθυπουργοί έχουν την πολιτική ευθύνη για τους νόμους που φέρνουν και ψηφίζουν.
Δεν μπορεί ένας πρωθυπουργός να διεκδικεί τα εύσημα για τις νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησής του και να αποποιείται την ευθύνη όταν αυτές προκαλούν σοβαρές συνέπειες.
Τον Νοέμβριο του 2021, με τον Ν. 4855/2021, τροποποιήθηκαν εκ νέου τόσο το άρθρο 351Α όσο και το άρθρο 113, αποκαθιστώντας κρίσιμες προβλέψεις για την προστασία των ανηλίκων.
Αλλά η μεταγενέστερη διόρθωση δεν σβήνει όσα προηγήθηκαν. Δεν εξαφανίζει τις συνέπειες του νόμου που ίσχυσε. Και ασφαλώς δεν διαγράφει την πολιτική ευθύνη εκείνων που τον ψήφισαν.
Ο Τσίπρας οφείλει απαντήσεις. Όχι άλλες υπεκφυγές.
Ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται σήμερα να διεκδικεί εκ νέου ρόλο τιμητή του πολιτικού συστήματος. Μιλά για ηθική, δικαιοσύνη, διαφάνεια και καταπολέμηση της διαφθοράς.
Πριν, όμως, παραδώσει μαθήματα πολιτικής ηθικής, οφείλει να απαντήσει για τις δικές του κυβερνητικές επιλογές.
Γιατί υποβαθμίστηκε η ποινική αντιμετώπιση γενετήσιων πράξεων με ανηλίκους 14 έως κάτω των 15 ετών;
Γιατί αποκλείστηκαν τα πλημμελήματα σε βάρος ανηλίκων από την ειδική προστασία της παραγραφής;
Γιατί δεν εισακούστηκαν οι προειδοποιήσεις του τότε υπουργού Δικαιοσύνης για τις προβληματικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα;
Και, τελικά, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις συνέπειες αυτών των επιλογών;
Η επίκληση των νομοπαρασκευαστικών επιτροπών δεν αποτελεί απάντηση. Η επίθεση σε όσους θέτουν ερωτήματα δεν αποτελεί πολιτικό επιχείρημα. Και η επικοινωνιακή ανακατασκευή του πολιτικού προφίλ κανενός δεν μπορεί να διαγράψει το κυβερνητικό του παρελθόν.
Η προστασία των παιδιών, η ισονομία και η καταπολέμηση της διαφθοράς δεν είναι διαπραγματεύσιμες αξίες ούτε αντικείμενο πολιτικών πειραματισμών.
Όποιος επικαλείται την ηθική οφείλει πρώτα να λογοδοτεί για τις πράξεις του. Η πολιτική ευθύνη δεν παραγράφεται. Και η κοινωνία δεν έχει υποχρέωση να ξεχνά.
